Informacja, że dźwig ma maksymalny udźwig 50, 70 czy 200 ton, nie oznacza, że taki ciężar może zostać podniesiony w dowolnym miejscu znajdującym się w zasięgu maszyny. W rzeczywistych warunkach możliwości dźwigu zależą m.in. od promienia roboczego, długości i konfiguracji wysięgnika, zastosowanej przeciwwagi czy sposobu rozstawienia maszyny. Dane pozwalające ocenić możliwości konkretnej konfiguracji znajdują się w tabelach udźwigu, określanych również jako load charts. Ich prawidłowe odczytanie jest jednym z podstawowych elementów planowania operacji dźwigowej. Tabela pokazuje bowiem nie to, „ile ton ma dźwig”, ale jakie obciążenie jest dopuszczalne w określonych warunkach jego pracy.
Tabela udźwigu określa dopuszczalne wartości obciążenia dla konkretnych warunków pracy maszyny.
Nie istnieje więc jedna uniwersalna tabela dla wszystkich dźwigów o maksymalnym udźwigu np. 70 ton. Każdy model posiada dane opracowane przez producenta. Co więcej, dla jednej maszyny mogą występować różne zestawienia w zależności od jej konfiguracji.
Tabela może uwzględniać m.in.:
Dlatego odczytanie jednej liczby bez sprawdzenia, jakiej konfiguracji dotyczy, może prowadzić do błędnych wniosków.
Jej układ zależy od producenta i rodzaju maszyny. Do wyjaśnienia zasady możemy jednak posłużyć się uproszczonym przykładem.
Poniższe wartości są wyłącznie przykładowe i nie przedstawiają parametrów żadnego konkretnego dźwigu. Nie mogą być wykorzystywane do planowania rzeczywistego podnoszenia.
| Promień roboczy | Wysięgnik 20 m | Wysięgnik 30 m | Wysięgnik 40 m |
| 6 m | 24 t | 18 t | – |
| 10 m | 15 t | 13 t | 9 t |
| 15 m | 9 t | 8 t | 6 t |
| 20 m | – | 5,5 t | 4,5 t |
| 25 m | – | 3,5 t | 3,0 t |
| 30 m | – | – | 2,2 t |
Na pierwszy rzut oka jest to zestaw liczb. Po chwili można jednak zobaczyć kilka bardzo ważnych zależności.
Załóżmy, że urządzenie trzeba ustawić w taki sposób, że w najbardziej wymagającym momencie operacji hak znajdzie się przy promieniu 20 metrów.
W naszym przykładowym zestawieniu przechodzimy więc do wiersza:
promień roboczy: 20 m
Widzimy tam:
przy wysięgniku 30 m – 5,5 t,
przy wysięgniku 40 m – 4,5 t.
Już ten prosty przykład pokazuje, dlaczego pytanie:
„Czy ten dźwig podniesie 5 ton?”
jest niepełne.
Odpowiedź zależy m.in. od tego, przy jakim promieniu i w jakiej konfiguracji ma odbyć się podnoszenie.
Promień nie jest jedynym parametrem.
Trzeba również sprawdzić konfigurację i długość wysięgnika wymaganą do wykonania zadania. Jeżeli przeszkoda znajdująca się pomiędzy dźwigiem a miejscem montażu powoduje, że potrzebna jest inna konfiguracja, należy odczytać wartość odpowiadającą właśnie jej.
W naszym uproszczonym przykładzie przy promieniu 20 m:
30 m wysięgnika → 5,5 t
ale:
40 m wysięgnika → 4,5 t.
Dłuższy wysięgnik nie oznacza więc automatycznie większych możliwości udźwigowych.
To bardzo ważna zależność: większy zasięg może być potrzebny do dotarcia do miejsca montażu, ale jednocześnie może wiązać się z niższym dopuszczalnym obciążeniem dla danej konfiguracji.
Załóżmy, że urządzenie o określonej masie znajduje się początkowo 10 metrów od dźwigu. Po sprawdzeniu tabeli wszystko wygląda dobrze. Problem polega na tym, że urządzenie trzeba następnie przenieść ponad częścią budynku i ustawić 25 metrów od osi obrotu maszyny.
W naszym uproszczonym przykładzie dla wysięgnika 40 m dostępne wartości wynoszą:
promień 10 m → 9 t
promień 25 m → 3 t.
Różnica jest bardzo duża.
Dlatego przy planowaniu operacji nie można ograniczyć się do sprawdzenia parametrów dla punktu, w którym ładunek zostanie oderwany od podłoża.
Trzeba uwzględnić najbardziej wymagające położenie występujące podczas zaplanowanego ruchu ładunku.
Kliknij jeden z elementów. Zobaczysz, dlaczego maksymalny udźwig podany przy nazwie maszyny nie mówi jeszcze, jaki ciężar można podnieść w konkretnym miejscu.
Im dalej ładunek znajduje się od osi obrotu dźwigu, tym mniejszy jest zazwyczaj dostępny udźwig. Kilka dodatkowych metrów może więc zdecydować o konieczności zastosowania innej konfiguracji lub większej maszyny.
Tabela udźwigu nie odpowiada tylko na pytanie „ile ton podniesie dźwig?”. Pokazuje, jakie możliwości ma maszyna przy konkretnej geometrii i konfiguracji pracy.
To jeden z najważniejszych etapów, a jednocześnie łatwo go pominąć.
Tabela może dotyczyć konkretnej:
Nie można więc znaleźć w dokumentacji największej wartości dla danego promienia i automatycznie założyć, że maszyna będzie dysponowała takim udźwigiem na miejscu realizacji.
Najpierw trzeba potwierdzić, jakiej konfiguracji dotyczy odczytywana wartość.
W naszym przykładowym zestawieniu przy promieniu 6 m i wysięgniku 40 m znajduje się „–”. Nie należy interpretować tego jako udźwigu równego zero. Oznacza jedynie, że w przyjętym uproszczonym przykładzie nie została podana wartość dla takiego połączenia parametrów. W rzeczywistych tabelach należy zawsze korzystać z legendy, oznaczeń i instrukcji producenta. Poszczególni producenci mogą prezentować dane w różny sposób.
Intuicyjnie można zakładać:
większy dźwig + dłuższy wysięgnik = większe możliwości.
W rzeczywistości zależność jest bardziej skomplikowana.
Zmieniając długość i geometrię wysięgnika, zmieniamy warunki pracy całego układu. Znaczenie ma zarówno stateczność maszyny, jak i obciążenia działające na jej konstrukcję. Dlatego dla tego samego promienia wartości dopuszczalne mogą różnić się w zależności od konfiguracji wysięgnika. Z tego powodu podczas doboru dźwigu nie chodzi o znalezienie maszyny z najdłuższym możliwym wysięgnikiem, lecz konfiguracji odpowiadającej rzeczywistemu zadaniu.
W danych technicznych dźwigu można spotkać różne warianty przeciwwagi. Jej konfiguracja ma wpływ na możliwości pracy maszyny, ale nie oznacza to, że podczas każdej realizacji automatycznie wykorzystuje się maksymalną dostępną przeciwwagę. Większa konfiguracja może oznaczać dodatkowe wymagania logistyczne – elementy przeciwwagi trzeba dostarczyć, przygotować i zamontować zgodnie z wymaganiami dotyczącymi danej maszyny.
Dlatego podczas planowania liczy się nie tylko pytanie:
„Czy dźwig może to podnieść?”
ale również:
„W jakiej konfiguracji może to zrobić i czy taką konfigurację można zastosować w tym miejscu?”
W dźwigach samojezdnych sposób rozstawienia podpór może mieć istotny wpływ na dopuszczalne parametry pracy. Na dużym, wolnym placu pełne rozstawienie może nie stanowić problemu. Inaczej wygląda sytuacja na wąskiej ulicy, pomiędzy budynkami albo w miejscu, gdzie z jednej strony znajduje się ogrodzenie, wykop lub inna przeszkoda. Jeżeli dostępna przestrzeń ogranicza możliwą konfigurację maszyny, trzeba uwzględnić to podczas analizy danych. Dlatego sama tabela udźwigu nie odpowie na pytanie, czy realizacja jest możliwa, jeżeli wcześniej nie wiadomo, jak faktycznie można ustawić dźwig na miejscu pracy.
Załóżmy, że producent urządzenia podaje masę: 4 800 kg. Nie należy automatycznie porównywać tej wartości z liczbą odczytaną z tabeli i uznawać zadania za zweryfikowane. W operacji wykorzystywany jest również odpowiedni osprzęt potrzebny do podnoszenia – zależnie od zadania mogą to być np. zawiesia, trawersa lub inne elementy. Sposób uwzględniania poszczególnych obciążeń musi odpowiadać dokumentacji maszyny, osprzętu i zasadom planowania konkretnej operacji. To kolejny powód, dla którego tabela udźwigu jest narzędziem technicznym, a nie prostym kalkulatorem „masa ładunku kontra udźwig dźwigu”.
Jeżeli spojrzymy na nią właściwie, można z niej odczytać znacznie więcej niż jedną wartość w tonach.
Pozwala zrozumieć:
Tabela udźwigu pokazuje więc coś bardzo istotnego: możliwości dźwigu nie są jedną stałą liczbą. Tworzą cały zestaw wartości zależnych od geometrii i konfiguracji pracy.
W naszej flocie znajduje się m.in. Liebherr LTM 1070-4.2, którego maksymalny udźwig wynosi 70 ton, a wysięgnik teleskopowy osiąga długość do 50 m. Przy bardziej wymagających realizacjach wykorzystujemy również większe jednostki, np. Liebherr LTM 1230-5.1 o maksymalnym udźwigu 230 ton i wysięgniku teleskopowym do 75 m. Liczby 70 i 230 ton pozwalają szybko zorientować się w klasie maszyn, ale nie odpowiadają na pytanie, ile dany model podniesie przy konkretnym promieniu i konfiguracji. Do tego właśnie potrzebne są odpowiednie dane producenta i analiza planowanej operacji.
Najważniejsza zasada jest prosta: wartość w tabeli ma znaczenie tylko wtedy, gdy odpowiada rzeczywistym warunkom planowanej pracy. Trzeba więc znać masę i charakterystykę ładunku, jego położenie, miejsce docelowe, wymagany promień, wysokość oraz możliwą konfigurację maszyny.
W Dziurny przy doborze dźwigów samojezdnych analizujemy właśnie te zależności. Przy zadaniach wymagających dużego zasięgu poziomego możemy również rozważyć zastosowanie mobilnego żurawia wieżowego.
Tabela udźwigu pozwala zrozumieć, dlaczego maszyna opisywana jako „70-tonowa” może w jednym zadaniu dysponować dużym zapasem możliwości, a w innym – mimo znacznie lżejszego ładunku – wymagać bardzo dokładnej analizy.
I właśnie dlatego dźwigu nie dobiera się do samej liczby ton. Dobiera się go do całej operacji.
Tabela udźwigu pokazuje dopuszczalne wartości obciążenia dla określonych warunków i konfiguracji pracy danej maszyny. W zależności od dokumentacji może uwzględniać m.in. promień roboczy, długość i konfigurację wysięgnika, przeciwwagę czy sposób rozstawienia podpór.
Nie. Maksymalny udźwig dotyczy konkretnych warunków pracy. Wraz ze zwiększaniem promienia roboczego dopuszczalna masa podnoszonego ładunku zazwyczaj maleje. Dlatego określenie np. „dźwig 70-tonowy” nie oznacza możliwości podnoszenia 70 ton w całym zasięgu maszyny.
Wynika to z różnych konfiguracji maszyny. Przy tym samym promieniu znaczenie może mieć m.in. długość lub konfiguracja wysięgnika, wielkość przeciwwagi czy ustawienie podpór. Dlatego zawsze trzeba sprawdzić, do jakiej konfiguracji odnosi się dana wartość.
Nie. Długość wysięgnika określa długość elementu konstrukcyjnego dźwigu, natomiast promień roboczy odnosi się do poziomej odległości ładunku od osi obrotu maszyny. Dźwig z wysięgnikiem o długości 50 m nie ma więc automatycznie 50 m poziomego zasięgu pracy.
Zmiana długości i konfiguracji wysięgnika wpływa na geometrię pracy oraz obciążenia działające na konstrukcję maszyny. Dlatego dla tego samego promienia dopuszczalne wartości mogą różnić się zależnie od konfiguracji. Dłuższy wysięgnik nie oznacza automatycznie większego udźwigu.